Văn Minh Cổ Đại & Nguồn Gốc Nhân Loại
Định nghĩa: Khai quật nguồn gốc thực sự của nhân loại, các nền văn minh cổ đại công nghệ cao và những giai đoạn lịch sử bị che giấu hoặc viết lại, tìm kiếm sự liên kết bị đứt gãy trong quá khứ.
Rapa Nui, còn gọi là đảo Phục Sinh, nằm cách bờ Chile khoảng 3.700 km. Trên hòn đảo nhỏ giữa Thái Bình Dương này có khoảng 900 tượng moai, hơn 300 bệ nghi lễ và hàng nghìn dấu tích nhà ở, ruộng trồng, hang đá và xưởng làm việc. UNESCO ghi nhận người Rapa Nui đã dựng các công trình lớn từ khoảng thế kỷ X đến thế kỷ XVI, trong thời gian hòn đảo gần như không có liên hệ thường xuyên với thế giới bên ngoài. Những con...
Ở Susa, miền tây nam Iran ngày nay, các nhà khảo cổ đã tìm thấy hơn một nghìn bốn trăm bảng đất sét nhỏ có niên đại khoảng 3100–2900 trước Công nguyên. Người ta gọi hệ ký hiệu trên đó là Proto-Elamite. Những bảng này xuất hiện đúng lúc các thành phố lớn đầu tiên của vùng Lưỡng Hà bắt đầu dùng chữ để quản lý kho lương, gia súc và nhân công. Susa không phải một ngôi làng tách biệt. Đây là trung tâm của vùng Elam, nằm trên tuyến nối Lưỡng Hà với cao nguyên Iran và các đường buôn bán đi xa hơn về ph
Năm 214 trước Công nguyên, nhà Tần bắt đầu nối các tuyến tường cũ ở phía bắc sau khi Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Hoa. Những đoạn tường của các nước Tần, Triệu và Yên được sửa lại, kéo dài qua núi, sa mạc và thảo nguyên để chặn các nhóm du mục phía bắc. UNESCO mô tả đây là một hệ thống phòng thủ, không phải một bức tường duy nhất: nó gồm tường đất nện, hào, đường tuần tra, đồn, tháp canh và trạm đốt lửa, được xây
Ở các vách đá phía tây nam Trung Quốc, hàng trăm cỗ quan tài gỗ nằm trên những khe đá cao hàng chục mét. Chúng không được chôn dưới đất và cũng không đặt trong nghĩa trang bên cạnh làng. Có cỗ nằm trong hang, có cỗ tựa trên cọc gỗ cắm vào vách, có cỗ treo ngay trên mặt sông. Từ dưới chân núi, người sống chỉ nhìn thấy những khối gỗ tối màu giữa lưng trời.
Ở phía tây cao nguyên Tây Tạng có những ngôi mộ xây trên đỉnh đồi, những khu đá nằm cách xa làng mạc và các dấu tích của một xã hội đã biến mất trước khi người Tây Tạng dùng chữ để ghi lịch sử của mình. Những địa điểm này không nằm trong câu chuyện quen thuộc bắt đầu bằng Phật giáo từ Ấn Độ. Chúng gắn với Zhangzhung, vương quốc được các văn bản Tây Tạng nhắc đến như một thế lực ở vùng quanh núi Kailash trước khi đ...
Từ trên cao, vùng phía bắc Tây An hiện ra như một đồng bằng nông nghiệp có những quả đồi vuông, sườn dốc thẳng và đỉnh bị cắt phẳng. Người đi đường có thể tưởng đó là gò đất tự nhiên. Ảnh vệ tinh và máy bay không người lái lại cho thấy chúng được xếp thành từng cụm, nằm cạnh những con đường cổ và các khu mộ lớn. Những công trình này thường được gọi là “kim tự tháp Trung Quốc”.
Năm 1570, viên chức Tây Ban Nha Diego García de Palacio đi qua Honduras và ghi lại những tàn tích lớn ở Copán. Thành phố đã bị bỏ hoang từ nhiều thế kỷ trước. Rừng che các quảng trường, đền và sân bóng. Nhưng một công trình vẫn giữ nguyên câu chuyện của triều đại: Cầu thang Chữ tượng hình có 63 bậc, rộng khoảng 100 mét và mang hơn 1.100 khối đá khắc trên 2.000 ký hiệu. Các ký hiệu kể tên những vị vua đã cai trị Copán
Một cuốn sách lớn gần bằng cánh cửa đang nằm sau tủ kính tại Thư viện Quốc gia Thụy Điển. Codex Gigas có nghĩa là “cuốn sách khổng lồ”. Bản thảo cao khoảng 92 cm, rộng 50 cm, dày hơn 20 cm và nặng khoảng 75 kg. Nó có 310 tờ da, tương đương 620 mặt giấy, với Kinh thánh, lịch, biên niên sử Bohemia, công thức chữa bệnh và các nghi thức trừ tà. Một trang mở ra hình quỷ đỏ chiếm gần trọn mặt giấy. Từ đó, người đời gọi nó
Năm 1533, quân Tây Ban Nha tiến vào Cusco, thủ đô của đế chế Inca. Họ nhìn thấy Coricancha, Đền Mặt Trời được xây bằng đá ghép kín và từng được phủ bằng những tấm vàng. Pedro de Cieza de León, người viết biên niên sử sau cuộc chinh phạt, ghi rằng phần lớn kho báu của đền đã bị đưa đến Cajamarca để đổi lấy mạng sống của Atahualpa. Vàng bị tháo khỏi tường, tượng bị lấy đi, đồ tế lễ bị nấu chảy.
Trên sa mạc miền nam Peru, một con khỉ dài hàng chục mét nằm cạnh những đường thẳng chạy xa đến mức mắt người đứng dưới đất không thể nhìn hết. Các hình này được tạo bằng cách gạt lớp sỏi tối trên mặt đất để lộ lớp nền sáng hơn. Không có tường cao, tượng đá hay chữ viết giải thích chúng. Chỉ có những đường thẳng, hình thang, hình chữ nhật, chim, thú và người được kéo dài trên một vùng đất rộng.
Trên đảo Gozo của Malta có một quần thể đá mang tên Ġgantija. Tên này bắt nguồn từ từ “ġgant”, nghĩa là người khổng lồ. Hai ngôi đền tại đây được dựng khoảng 3.600–3.200 năm trước Công nguyên, vào thời người Malta chưa có sắt và chưa sử dụng bánh xe như công cụ vận chuyển. Các bức tường dùng những khối đá vôi lớn, một số cao nhiều mét. UNESCO xếp Ġgantija cùng Ħaġar Qim, Mnajdra, Skorba, Ta’ Ħaġrat và Tarxien vào nhó
Ở Grand Canyon, Arizona, một lớp đá khoảng 520 triệu năm tuổi nằm trực tiếp trên nền đá biến chất hơn 1,7 tỷ năm tuổi. Giữa hai lớp không có chuỗi đá liên tục. Khoảng trống này không phải vài nghìn năm, cũng không phải một thế hệ. Tại một số điểm, gần 1,2 tỷ năm lịch sử địa chất không còn được ghi lại trong đá.
Cuối tháng 8 năm 30 trước Công nguyên, Alexandria rơi vào tay Octavian. Mark Antony đã chết sau khi nghe tin sai rằng Cleopatra tự sát. Nữ hoàng bị giữ trong khu cung điện, biết mình có thể bị đưa về Rome để xuất hiện trong lễ diễu hành chiến thắng. Vài ngày sau, lính phá cửa và thấy Cleopatra đã chết trên giường, cùng hai nữ hầu cận Iras và Charmion.
Trong công viên Ranmasu Uyana của Anuradhapura có một hình khắc tròn trên vách đá thấp. Người địa phương gọi nó là Sakwala Chakraya, nghĩa gần với “vòng quay vũ trụ”. Hình khắc rộng khoảng 1,8–2 mét, gồm nhiều vòng tròn đồng tâm, đường chéo, các dấu giống cánh cửa và hình sinh vật ở vành ngoài. Nó nằm cạnh hồ Tissa, giữa một khu vườn hoàng gia có hồ tắm, kênh dẫn nước và các công trình Phật giáo.
Rohonc Codex hiện mang ký hiệu K 114 trong Thư viện của Viện Hàn lâm Khoa học Hungary. Bản thảo có 224 lá, kích thước khoảng 12 x 10 cm, tổng cộng gần 448 trang. Trên mỗi trang là các dòng ký hiệu không thuộc bảng chữ cái nào đã được xác nhận. Xen giữa chữ là 87 hình vẽ: cảnh Chúa Jesus, Moses, vua David, các chiến binh, mặt trăng lưỡi liềm, ngôi sao và những tòa nhà có hình dáng Đông Âu.
Hãy đứng giữa Salisbury Plain ở miền nam nước Anh vào lúc mặt trời mùa hạ mọc. Một đường đất kéo từ đồng bằng vào vòng đá. Hai trụ lớn giữ một phiến đá ngang. Ở phía xa, Heel Stone nằm đúng trên hướng mặt trời đi lên vào ngày hạ chí. Vào mùa đông, trục chính lại hướng về nơi mặt trời lặn. Đây không phải vài tảng đá đặt ngẫu nhiên. Stonehenge là một công trình được tính hướng, xây qua nhiều thời kỳ và kéo dài ít nhất
Ở bờ đông sông Nile, cách Cairo khoảng 300 km về phía nam, có một thành phố gần như bị bỏ lại giữa sa mạc. Người Ai Cập cổ gọi nơi đó là Akhetaten, “chân trời của Aten”. Ngày nay địa điểm này được gọi là Amarna. Những ngôi nhà, cung điện, đền thờ và nghĩa địa vẫn còn nằm trên mặt đất, nhưng tên của người đã dựng thành phố lại thường bị đục khỏi đá.
Trên sườn núi phía bắc thung lũng Urubamba, Peru, sáu khối đá granit hồng dựng liền nhau trên Temple Hill. Khối lớn nhất cao hơn bốn mét. Mặt đá được làm phẳng, các cạnh gặp nhau bằng những mối ghép nhỏ và toàn bộ hàng đá nằm trên một nền dốc cao gần 2.800 mét. Bên dưới là các bậc ruộng, kênh nước và một thị trấn vẫn có người sinh sống.
Ngày 11 tháng 2 năm 1650, René Descartes chết tại Stockholm sau vài tháng làm việc cho Nữ hoàng Christina của Thụy Điển. Ông mới 53 tuổi. Nhà vua và các bác sĩ công bố ông chết vì viêm phổi. Nhưng những thư y khoa gần thời điểm đó lại mô tả một diễn biến khác. Năm 2019, nhà triết học Theodor Ebert đọc lại các thư của người hầu Henri Schluter, bác sĩ Johann van Wullen, đại sứ Pierre Chanut và tiểu sử của Adrien Baille
Ngày 4 tháng 11 năm 1922, đội của Howard Carter đào thấy bậc thang dưới lớp cát ở Thung lũng các vị Vua. Ba tuần sau, Carter khoét một lỗ nhỏ trên cánh cửa niêm phong và nhìn vào căn phòng đầy xe ngựa, ngai vàng, giường nghi lễ và tượng mạ vàng. Bên trong là khoảng 5.000 món đồ, được công bố như kho báu gần như nguyên vẹn của Tutankhamun, vị pharaoh trẻ chết vào thế kỷ XIV trước Công nguyên.
Ngày 29 tháng 5 năm 1925, tại một nơi Percy Fawcett gọi là Dead Horse Camp trong vùng Mato Grosso của Brazil, nhà thám hiểm người Anh gửi lời nhắn cuối cùng cho vợ Nina. Ông nói đoàn thám hiểm chuẩn bị đi vào vùng chưa được khám phá và bà không cần lo vì họ sẽ thành công. Sau mảnh giấy đó, Fawcett, con trai Jack và người bạn Raleigh Rimmel biến mất trong rừng. Không có xác, nhật ký cuối cùng hay vị trí chính xác của
Khoảng năm 1177 trước Công nguyên, các thành phố lớn quanh Địa Trung Hải và Cận Đông lần lượt cháy, bị bỏ trống hoặc mất luôn chữ viết của mình. Hattusa, thủ đô của đế chế Hittite ở miền trung Thổ Nhĩ Kỳ, không còn là trung tâm quyền lực. Ugarit, một cảng giàu có ở bờ biển Syria, bị đốt rồi không xây lại. Nhiều cung điện Mycenae ở Hy Lạp sụp đổ. Ai Cập vẫn đứng được, nhưng phải đánh một trận lớn ở cửa sông Nile để ch
Năm 1913, cựu Tổng thống Mỹ Theodore Roosevelt và nhà thám hiểm Brazil Cândido Rondon đi qua vùng Amazon để lập bản đồ một con sông chưa được khảo sát. Những ghi chép về chuyến đi kể rằng họ nhìn thấy dấu khắc trên đá và các gò đất nằm sâu trong rừng. Câu chuyện ấy thường bị xem là lời kể phóng đại của thời thám hiểm. Nhưng một thế kỷ sau, máy bay gắn cảm biến laser đã quét xuyên tán cây và tìm thấy thứ mà bản đồ cũ
Năm 1912, thương nhân người Mỹ Fred Meyer Schroder đi qua tỉnh Thiểm Tây cùng một nhà sư địa phương. Ông kể đã nhìn thấy một kim tự tháp lớn màu xám trắng, xung quanh có nhiều kim tự tháp nhỏ hơn. Người dẫn đường nói các công trình đã tồn tại hàng nghìn năm và câu chuyện về chúng chỉ được giữ trong tài liệu của tu viện. Ba mươi lăm năm sau, phi công Mỹ James Gaussman lại kể về một kim tự tháp trắng khổng lồ ở phía tâ
Trong sách IV của Herodotus, viết vào thế kỷ V trước Công nguyên, có một câu chuyện về những lễ vật dành cho thần Apollo. Người Hyperborea gửi lễ vật về phía nam. Lễ vật đi qua nhiều dân tộc, từ vùng Scythia đến đảo Delos của Hy Lạp. Người Hy Lạp không nói họ đã đến Hyperborea. Họ nói các gói lễ vật đã đi qua một chuỗi người đưa tin rất dài, còn vùng đất ở phía bắc vẫn nằm ngoài tầm mắt.
Ở vùng đồi granite phía bắc bang Bihar, Ấn Độ, có những hang động được đục thẳng vào một khối đá duy nhất. Bên trong hang Sudama, mặt tường cong và bóng đến mức ánh sáng phản chiếu rõ trên đá. Cửa hang nhỏ, buồng ngoài hình chữ nhật, buồng trong hình vòm. Không có tranh tường dày đặc, không có tượng khổng lồ che khuất bề mặt. Thứ đập vào mắt người bước vào là độ phẳng và độ bóng của granite.
Năm 1987, các nhà khảo cổ phát hiện một khu định cư giữa thảo nguyên phía nam dãy Ural, thuộc tỉnh Chelyabinsk của Nga. Từ mặt đất, Arkaim chỉ giống những gò đất. Từ trên cao, nó hiện ra như một vòng tròn được vạch sẵn: nhà cửa chạy quanh một khoảng trung tâm, bên ngoài là tường đất và hào. Câu hỏi không cần phóng đại vẫn đủ khó: vì sao một cộng đồng sống hơn bốn nghìn năm trước lại tổ chức cả thành phố theo sơ đồ ch
Câu chuyện bắt đầu từ các gò đất Bắc Mỹ và những bộ xương được nói là đã gửi tới Washington.
Nếu cổ nhân đã biết đúc đá, bài toán kim tự tháp đổi từ kéo đá sang kiểm soát vật liệu.
Một ngọn đồi ở Visoko được kể như một công trình cổ ở quy mô cả cảnh quan.
Ở độ cao khoảng 3.850 mét trên cao nguyên Bolivia, gần hồ Titicaca, có một nền đá bị vỡ thành từng mảng lớn. Đó là Puma Punku, một khu đền thuộc thành phố Tiwanaku. Những khối sa thạch nặng hàng chục đến hơn một trăm tấn nằm cạnh các khối andesite màu xám đen. Andesite là đá núi lửa rất cứng. Trên nhiều khối còn thấy cạnh thẳng, góc vuông, rãnh sâu, lỗ khoan và các hình chữ H lặp lại.
Sách Xuất Hành mô tả Hòm Giao Ước bằng những chi tiết rất cụ thể. Hòm là một thùng gỗ keo, dài hai rưỡi cubit, rộng một rưỡi cubit và cao một rưỡi cubit. Mặt trong và mặt ngoài đều được dát vàng. Bốn vòng vàng gắn ở bốn chân để luồn hai đòn khiêng bằng gỗ dát vàng. Trên nắp có hai tượng cherub bằng vàng với cánh xòe ra. Người được giao vận chuyển không được tùy ý chạm vào vật này. Trong các sách Samuel và Dân Số,…
Khoảng 12.800 năm trước, Trái Đất đang ấm lên sau Kỷ Băng Hà thì khí hậu Bắc bán cầu đổi hướng đột ngột. Nhiệt độ ở Greenland giảm mạnh, băng quay lại nhiều vùng, mùa sinh trưởng bị rút ngắn và giai đoạn lạnh kéo dài khoảng 1.200 đến 1.300 năm. Các nhà địa chất gọi thời kỳ đó là Younger Dryas. Nó không phải truyền thuyết: lõi băng, phấn hoa, trầm tích hồ và dữ liệu đồng vị đều ghi lại cú đảo chiều khí hậu này. Ở cùn…
Một vệt sáng ngắn ngủi mỗi mùa đông dẫn vào câu chuyện về công trình đá chờ đúng thời gian.
Hãy đi vào Đại Zimbabwe không bằng cổng chính mà bằng một lối hẹp. Đá đứng hai bên cao hơn đầu người. Con đường cong đi tiếp, tầm nhìn bị cắt thành từng mảnh, và người bước vào không thể biết ngay phía sau khúc ngoặt có một khoảng sân, một cuộc gặp, hay một người đang chờ. Chính những lối đi như vậy khiến câu chuyện về thành phố đá ở miền nam châu Phi dễ bị kéo khỏi mặt đất. Có người nhìn thấy một mê cung nghi lễ. Có người thấy một máy điều hòa cổ. Có người nghe trong bức tường những âm thanh đã được lập trình để điều khiển đám đông.
Một vòng hào, hàng cọc và ba cổng đã biến vị trí Mặt Trời thành cuộc hẹn chung của cả làng.
Ảnh vệ tinh biến những đường mảnh trên đất Bolivia thành một mạng lưới không thể nhìn thấy từ mặt đất.
Từ vùng đồng bằng Diquís ở phía nam Costa Rica, khảo cổ học đã thu hồi hàng trăm quả cầu đá gần tròn. Một số quả chỉ rộng vài chục centimet, số lớn nhất rộng hơn hai mét và nặng nhiều tấn. Chúng được tạo trong khoảng từ vài thế kỷ trước Công nguyên đến khi các xã hội bản địa thay đổi mạnh vào thế kỷ 16. Nhiều quả từng nằm cạnh nhà, gò đất, lối đi hoặc khu vực nghi lễ của các cộng đồng tổ chức theo thủ lĩnh.
Khoảng năm 500 trước Công nguyên, cư dân ở thung lũng Casma trên bờ biển Peru dựng một hàng mười ba tháp đất và đá trên sống núi. Các tháp thấp dần, cao dần rồi lại thấp dần, tạo thành một đường chân trời có nhiều khe. Ở hai phía của hàng tháp còn có những điểm đứng nhìn được xây cố định. Từ đó, Mặt Trời mọc hoặc lặn ở những khe khác nhau khi các mùa thay đổi.
Khoảng năm 4000 đến 2500 trước Công nguyên, người Malta đã đục một quần thể phòng sâu dưới mặt đất tại Paola, gần Valletta ngày nay. Công trình đó được gọi là Hypogeum Hal Saflieni. Họ không chỉ đào một hố chôn người. Họ tạo ba tầng phòng trong đá vôi, có hành lang, hốc, trần cong, tường sơn đỏ và những phòng giống các đền thờ trên mặt đất.
Một thành phố xây trên rạn san hô đã biến đường nước thành đường phố, biên giới và cánh cổng của tầng lớp thủ lĩnh.
Ở Ollantaytambo, Peru, nơi người Inca xây dựng lớn vào thế kỷ XV, những khối đá porphyry đỏ vẫn nằm trên đường giữa mỏ Kachiqhata và khu đền trên núi. Có khối mới tách khỏi vách đá. Có khối đã được đẽo thô. Có khối đã được kéo đến gần công trình nhưng chưa được đặt vào tường. Một công trường cổ không được dọn sạch như vậy buộc người ta phải hỏi: dự án nào đã bắt đầu, ai điều khiển nó, và điều gì khiến cả dây chuyền dừng lại?
Trên sườn núi phía trên Cusco, Peru, nơi người Inca xây dựng mạnh vào thế kỷ XV, các bức tường Sacsayhuaman ghép những khối đá lớn đến mức một người không thể nhấc nổi. Mỗi khối có nhiều cạnh, nhiều góc và nhiều mặt tiếp xúc với các khối xung quanh. Không có vữa lấp khe. Tường hơi nghiêng vào trong, phần chân rộng và nặng. Sau nhiều trận động đất ở vùng Andes, các mảng tường vẫn đứng trong khi nhiều công trình xây bằng gạch và vữa quanh Cusco từng bị hư hại.
Trong đền Hathor ở Dendera, Ai Cập, có một phù điêu cho thấy một con rắn nằm trong một vật thể lớn hình bầu dục. Vật thể này đứng trên một trụ djed. Bên cạnh là các nhân vật thần linh đang nâng đỡ hoặc hướng về nó. Nhìn bằng mắt hiện đại, hình ảnh đó giống một bóng đèn: con rắn giống dây tóc, lớp bầu dục giống bóng thủy tinh, còn trụ djed giống chân đỡ.
Tassili n'Ajjer là một cao nguyên đá ở đông nam Algeria, gần biên giới Libya, Niger và Mali. UNESCO ghi nhận hơn 15.000 hình vẽ và hình khắc trên vách đá ở đây. Chúng được tạo từ khoảng năm 6000 trước Công nguyên đến những thế kỷ đầu Công nguyên. Trong đó có bò, hươu, linh dương, voi, hà mã, người săn bắn, người chăn gia súc, ngựa và lạc đà. Ngày nay, nhiều phần của cao nguyên là đá và cát khô. Nhưng những hình ảnh ấy cho thấy nơi đây từng có nước, cỏ, thú lớn và cộng đồng sống lâu dài.
Ở thung lũng Beqaa của Lebanon, nền móng Baalbek giữ những phiến đá lớn đến mức chúng làm thay đổi câu hỏi về công trình La Mã. Ba khối đá của Trilithon nằm trong bệ đền, mỗi khối dài gần 20 mét và được ước tính nặng hàng trăm tấn. Cách đó không xa, mỏ đá vẫn còn các khối khổng lồ chưa tách khỏi nền, trong đó có “Hòn đá Người phụ nữ mang thai”, thường được ước tính khoảng một nghìn tấn. Một công trường đã bỏ lại vật liệu lớn như vậy không giống một công trình được dựng theo kế hoạch đơn giản rồi hoàn thành gọn gàng.
Ở Carnac, vùng Morbihan thuộc Brittany, Pháp, hàng nghìn phiến đá dựng kéo dài qua nhiều cánh đồng. Các dải đá nổi tiếng nhất trải qua khoảng 4 km, gồm những khu như Le Ménec, Kermario và Kerlescan. Gần đó còn có mộ đá, gò chôn và vòng đá. Đây không phải một nhóm đá đứng riêng lẻ. Nó là một cảnh quan được tạo ra trong thời đồ đá mới, khi các cộng đồng bắt đầu chăn nuôi, trồng cây và tổ chức cuộc sống ổn định hơn.
Khoảng 7.000 năm trước, vùng Nabta Playa ở phía tây nam Ai Cập không phải là biển cát khô. Nước mưa theo mùa tạo ra các hồ nông. Người săn bắt và chăn nuôi quay lại những hồ này, mang theo gia súc, đào giếng, dựng đá và chôn người chết. Ngày nay, phần còn lại dễ thấy nhất là một vòng đá nhỏ giữa vùng đất khô cằn. Câu hỏi lớn là vì sao một cộng đồng sống theo nước lại mất công đặt đá theo những hướng có thể theo dõi Mặt Trời.
Hang Tayos nằm trong rừng phía đông nam Ecuador, nơi cộng đồng Shuar đã biết lối vào, dòng nước và mùa chim từ lâu. Hang có chim dầu sống trong bóng tối, dùng tiếng kêu để định hướng. Với người ngoài, hệ hang sâu, tối và khó lập bản đồ. Với người sống gần đó, kiến thức về đường đi, khoáng sản, nơi trú và vùng nguy hiểm là tài sản sinh tồn.
Trên vùng sa mạc của Saqqara, Ai Cập, có một lối đi xuống hệ hành lang ngầm mang tên Serapeum. Từ thời Vương triều thứ 18, khoảng năm 1550 trước Công nguyên, đến thời Ptolemy, khoảng năm 332–30 trước Công nguyên, nơi này được dùng để chôn những con bò Apis. Các quan tài đá trong
Một đĩa đất nung hai mặt được in bằng khuôn dấu, rồi cả cộng đồng biết cách đọc nó biến mất khỏi lịch sử.
Tháng 6 năm 1992, tại làng Shiyan Beicun, huyện Longyou, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc, người dân bơm nước khỏi năm ao nhỏ để bắt cá. Khi nước rút, dưới đáy ao không phải là lớp bùn quen thuộc mà là một khoảng đá rộng, tối và có những vách được đục thẳng. Việc tình cờ ấy đã mở cửa
Năm 2018, Gavin Schmidt của Viện Nghiên cứu Không gian Goddard thuộc NASA và nhà thiên văn Adam Frank công bố một bài nghiên cứu với cái tên gây sốc: Silurian Hypothesis. Họ không nói đã tìm thấy người Silurian. Họ đặt một câu hỏi khó hơn: nếu một nền văn minh công nghiệp từng tồn tại cách đây hàng chục triệu năm, Trái Đất hôm nay còn giữ được dấu gì của họ?
Gần Baghdad, các nhà khảo cổ tìm thấy những bình đất nung có ống đồng và thanh sắt bên trong. Mẫu nổi tiếng được gọi là Bình Baghdad, thường đặt vào thời Parthia hoặc Sasan. Khi đổ giấm, nước nho hoặc dung dịch axit loãng vào bình, sắt và đồng tạo ra điện áp nhỏ. Năm 1938, Wilhelm König đề xuất đây có thể là pin cổ dùng để mạ điện.
Một cục đồng rỉ dưới đáy biển đã buộc các nhà nghiên cứu dựng lại cả một ngành cơ khí bị thất truyền.
Ngoài khơi đảo Yonaguni, ở độ sâu khoảng 25 mét, có một khối sa thạch với mặt phẳng lớn, bậc rộng, góc gần vuông và rãnh kéo dài theo nhiều hướng. Thợ lặn phát hiện nơi này vào thập niên 1980 và gọi là Yonaguni Monument. Khi nhìn qua làn nước trong, khối đá giống quảng trường, sân bậc hoặc pháo đài đã chìm xuống biển.
Hãy đứng ở bậc thang dẫn lên Gunung Padang vào một buổi sáng nhiều mây. Trước mặt là năm sân đá xếp tầng trên một ngọn đồi ở làng Karyamukti, huyện Campaka, tỉnh Tây Java, Indonesia. Các cột đá màu xám nằm ngang, dựng đứng, đan vào nhau thành tường, bậc và những khoảng sân nhìn v
Mở một bản đồ châu Âu thế kỷ XVII, người đọc sẽ thấy chữ Tartary hoặc Tartaria trải trên vùng đất rộng từ Trung Á tới Siberia và Đông Bắc Á. Có bản ghi Chinese Tartary, có bản ghi Muscovite Tartary, có bản ghi Independent Tartary. Đường biên thay đổi, nhưng cái tên lặp lại đủ lâu để tạo cảm giác đây từng là một đế chế duy nhất.
Năm 1513, đô đốc Ottoman Piri Reis vẽ một bản đồ thế giới trên da. Chỉ còn một mảnh, nhưng mảnh đó có Tây Âu, bờ biển châu Phi và phần lớn bờ đông Nam Mỹ. Ông ghi chú rằng bản đồ được ghép từ nhiều hải đồ, trong đó có tài liệu liên quan đến chuyến đi của Columbus. Một người vẽ bản đồ đã thừa nhận mình không bắt đầu từ tờ giấy trắng.
Một thành phố ngầm thật dẫn người đọc qua ba thế kỷ của thuyết Trái Đất rỗng.
Stonehenge ở Anh, đường Nazca ở Peru, tượng Moai trên đảo Rapa Nui và trung tâm Tiwanaku–Puma Punku ở Bolivia cách nhau hàng nghìn năm, nhưng đều có một điểm chung: người xây phải chọn vị trí, hướng và thời điểm rất chính xác. Đây không phải những đống đá đặt ngẫu nhiên. Chúng nằm trên trục Mặt Trời, đường chân trời, nguồn nước hoặc các tuyến đi quan trọng.
Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Hoa năm 221 trước Công nguyên và ám ảnh với việc kéo dài mạng sống. *Sử ký* của Tư Mã Thiên kể rằng phương sĩ Từ Phúc xin tàu, người trẻ và vật tư để đi tìm các đảo thần tiên ngoài biển. Ông ra đi rồi không trở về triều đình. Câu chuyện này thường được kể như chuyến đi thất bại tìm thuốc trường sinh, nhưng thành phần của đoàn khiến nó giống một cuộc di cư có tổ chức.
Göbekli Tepe nằm trên một ngọn đồi ở đông nam Thổ Nhĩ Kỳ. Từ khoảng năm 9600 đến 8200 trước Công nguyên, những nhóm người chưa có đồ gốm đã dựng các vòng đá lớn tại đây.
Đại Nhân sư Giza nằm trên cao nguyên Giza, gần Cairo, Ai Cập. Tượng có thân sư tử dài khoảng 73 mét, đầu người cao khoảng 20 mét và được đục trực tiếp từ nền đá vôi.
Cấu trúc Richat, Sahara từng xanh và mô tả Atlantis của Plato nối thành câu chuyện về một trung tâm Bắc Phi bị chôn khỏi lịch sử.
Các hố tế lễ Tam Tinh Đôi ở Tứ Xuyên, có niên đại khoảng 1600–1100 trước Công nguyên, chứa tượng chim đồng, mặt nạ mắt lớn và những cây đồng cao có chim đậu trên cành. Ở Ai Cập, Horus có thân người và đầu chim ưng, gắn với bầu trời và quyền của Pharaoh. Ở Trung Mỹ, Quetzalcoatl l
Trong *Ramayana*, Pushpaka Vimana là phương tiện mà Ravana chiếm từ Kubera rồi dùng để bay; sau khi thắng trận, Rama dùng nó trở về. *Mahabharata* và các văn bản Sanskrit khác cũng nhắc vimana khi nói về cung điện trên cao, xe di chuyển trong trời hoặc trận đánh giữa các lực lượn
Solomon thường được đặt vào thế kỷ X trước Công nguyên. Ông là con vua David, cai trị vương quốc Israel và được nhớ đến vì trí khôn, tài sản cùng công trình Đền thờ đầu tiên ở Jerusalem. Kinh Thánh kể ông nhận vàng, gỗ quý và hàng hóa từ nhiều vùng. Năm 586 trước Công nguyên, quâ
Khoảng 2.000 năm trước, Nữ Oa trong truyện Trung Hoa đã được kể là người nặn người từ đất vàng. Prometheus trong thần thoại Hy Lạp trộn đất với nước rồi tạo hình người. *Sáng Thế Ký* kể Adam được tạo từ bụi đất và nhận hơi thở vào mũi. Ở Ai Cập, thần Khnum ngồi bên bàn xoay để nặ
Năm 1974, người dân đào giếng ở huyện Lintong, gần Tây An, Trung Quốc, rồi gặp những mảnh tượng đất nung. Khai quật sau đó cho thấy hàng nghìn lính, ngựa và xe chiến gần bằng người thật. Các hố tượng nằm cách gò mộ trung tâm khoảng 1,5 km. Gò chính vẫn chưa được mở. Vì vậy, thứ k
Truyện Bàn Cổ xuất hiện trong các bản ghi Trung Hoa khoảng năm 250 CE, thời Tam Quốc. Lúc đầu, trời và đất bị trộn trong một khối kín giống quả trứng. Bàn Cổ tỉnh dậy, dùng rìu tách khối đó thành phần nhẹ bay lên và phần nặng nằm xuống. Ông đứng giữa hai phần trong thời gian dài
Tại bán đảo Paracas ở bờ biển Peru, các nhà khảo cổ tìm thấy những ngôi mộ có xác được bọc vải, đồ dệt tinh xảo và nhiều hộp sọ kéo dài mạnh ra phía sau. Văn hóa Paracas tồn tại khoảng từ thế kỷ VIII trước Công nguyên đến đầu Công nguyên. Hình đầu dài cũng xuất hiện trong tranh v
Một nhà vua đi tìm trung tâm nằm ngoài bản đồ của triều đình.
Năm 1950, hai nhà nghiên cứu Pháp là Marcel Griaule và Germaine Dieterlen công bố một bài viết về kiến thức thiên văn mà họ ghi nhận từ người Dogon ở Mali. Theo bản ghi đó, người Dogon gọi một vật thể gần sao Thiên Lang là *po tolo*. Họ mô tả vật thể này rất nhỏ, không nhìn thấy bằng mắt, nặng bất thường và mất khoảng 50 năm để đi hết một vòng quanh ngôi sao sáng. Bốn chi tiết này trùng với Sirius B, một sao lùn trắng chỉ được kính thiên văn nhìn thấy từ thế kỷ XIX.
Lăng trụ Weld-Blundell là một khối đất sét hình lăng trụ được viết bằng chữ hình nêm vào đầu thiên niên kỷ thứ hai trước Công nguyên. Hiện vật này ghi tên các thành phố và những người cai trị của Sumer, vùng đất ở miền nam Iraq ngày nay. Bản văn chia lịch sử trước và sau một trận lụt lớn. Trước lụt, vua trị vì hàng chục nghìn năm; sau lụt, con số giảm dần về gần tuổi người.
Khi úp mặt vào nước lạnh và nín thở, tim người thường đập chậm lại. Mạch máu ở tay chân co bớt để giữ oxy cho tim và não. Lách có thể co lại, đẩy thêm hồng cầu vào máu. Đây là phản xạ lặn. Trẻ nhỏ cũng có phản xạ này. Cơ thể tự bật nó lên khi mặt chạm nước.
Ở phía tây nam Thái Bình Dương, New Zealand là phần đất nổi của một khối rộng hơn. Nghiên cứu địa chất năm 2017 gọi đó là Zealandia: khoảng 4,9 triệu km² vỏ lục địa, loại vỏ đá tạo nên các lục địa, 94% nằm dưới biển. Một lục địa có nhất thiết phải luôn hiện trên bản đồ?
Một bản ngọc 5.000 năm tuổi có trung tâm, vòng và hướng, rồi phong thủy dùng chính những thành phần ấy để đọc đất.
Trong một lớp đất mỏng ở ranh giới giữa hai thời kỳ địa chất, các nhà địa chất tìm thấy lượng iridium cao bất thường. Iridium hiếm trên bề mặt Trái Đất nhưng phổ biến trong thiên thạch. Lớp đất này xuất hiện ở nhiều nơi và trùng với thời điểm khủng long ngoài nhóm chim biến mất khoảng 66 triệu năm trước. Một vật thể từ trời đã va vào vùng Chicxulub, tạo ra biến cố đủ lớn để đổi khí hậu và xóa phần lớn sự sống trên…
Trong truyện về trận Trác Lộc, Xi Vưu không chỉ là một thủ lĩnh bộ lạc. Các bản kể mô tả ông có đầu đồng, trán sắt, nhiều tay hoặc nhiều anh em, biết chế tạo vũ khí. Phong Bá và Vũ Sư giúp ông gọi gió, mưa và sương mù. Hoàng Đế dùng xe chỉ nam để thoát khỏi màn che. Đặt các chi tiết cạnh nhau, đây là một hệ thống chiến tranh có kim loại, đơn vị phụ trách thời tiết và thiết bị giữ hướng.
Hoài Nam Tử kể một sự cố trên bầu trời: mười người con của Hi Hòa cùng xuất hiện thay vì lần lượt đi qua thế gian. Đất đai cháy, cây cối chết và con người không thể sống. Hậu Nghệ dùng vũ khí hạ chín Mặt Trời, chỉ giữ lại một chiếc. Văn bản không chỉ nói ngày và đêm. Nó nói số lượng vật thể, nơi chúng tập trung, lịch di chuyển, thảm họa và hành động phá hủy.
Ngày 16 tháng 7 năm 1945, vụ thử Trinity tại New Mexico làm cát nóng chảy thành thủy tinh trinitite. Vụ nổ tạo nhiệt, sóng xung kích, phóng xạ và sản phẩm phân hạch. Những dấu vết đó là tiêu chuẩn để nhận biết một vụ nổ hạt nhân. Khi nhìn thấy gạch cháy, đá đổi màu, thành phố bị bỏ lại hoặc truyền thuyết nói về lửa từ trời, người ta bắt đầu hỏi liệu một cuộc chiến tương tự từng xảy ra trước lịch sử.
Tam Tinh Đôi nằm ở Quảng Hán, Tứ Xuyên, Trung Quốc, và phát triển mạnh vào khoảng năm 1200 trước Công nguyên. Thành đất, khu cung điện, hố nghi lễ và hàng nghìn đồ đồng, ngọc, ngà voi, vàng cho thấy đây từng là trung tâm lớn của nước Thục thời đồ đồng. Những chiếc mặt nạ có mắt lồi, tai lớn; tượng người cao hơn 2 mét; cây đồng nhiều tầng; hình chim và mặt trời tạo ra một câu hỏi trực tiếp: đây chỉ là đồ thờ, hay l…
Lương thư, bộ sử viết về nhà Lương vào thế kỷ thứ sáu, ghi lời một nhà sư tên Huệ Thâm. Ông nói mình đã tới Phù Tang, một vùng đất rất xa về phía đông Trung Hoa. Ở đó có người, nhà cửa, luật lệ và một loài cây được dùng làm thức ăn, sợi vải và giấy. Một địa danh, người kể, hướng đi và sản vật được đặt cùng nhau trong văn bản. Đây là bản ghi địa lý, dù nó chưa cho tọa độ đủ để vẽ trên bản đồ hiện đại.
Khoảng năm 139 trước Công nguyên, các học giả dưới thời Tây Hán hoàn thành Hoài Nam Tử, một bộ sách bàn về vũ trụ, chính trị và tự nhiên. Trong thiên “Địa hình”, văn bản đặt Kiến Mộc ở Đô Quảng, một miền hoang dã nằm giữa trời và đất. Đây không phải một cái cây chỉ để ngắm. Các b
Một thành phố bị bùn lấp, một bờ biển biến mất và một con tàu cứu hạt giống có thể là những mảnh của cùng một ký ức cổ.
Khoảng năm 2560 trước Công nguyên, người Ai Cập dựng Đại Kim tự tháp trên cao nguyên Giza. Công trình ban đầu cao gần 146 mét, dùng hơn hai triệu khối đá và có những khoang nằm sâu trong lõi. Trong Phòng Vua có một quan tài granite nhưng không có thi thể, nắp hay đồ tùy táng. Tên Khufu xuất hiện trong các khoang giảm áp phía trên, nhưng bên trong không có dòng chữ nào nói thẳng rằng công trình được xây để chôn ông.
DNA trong người hiện đại cho thấy các loài người cổ từng gặp và sinh con, không đứng thành hàng chờ chúng ta.