Quả cầu Diquís: những biểu tượng quyền lực bị tách khỏi nơi chúng từng đứng

Từ vùng đồng bằng Diquís ở phía nam Costa Rica, khảo cổ học đã thu hồi hơn ba trăm quả cầu đá gần tròn. Có quả chỉ rộng vài chục xăng-ti-mét, quả lớn nhất rộng hơn hai mét và nặng hơn chục tấn. Chúng được tạo trong nhiều thế kỷ, từ khoảng thiên niên kỷ đầu sau Công nguyên cho đến trước cuộc chinh phục của người Tây Ban Nha vào thế kỷ 16. Nhiều quả từng nằm cạnh nhà, gò đất, lối đi hoặc khu vực nghi lễ của các cộng đồng tổ chức theo thủ lĩnh.

Hình dạng tròn khiến người hiện đại lập tức tìm một mã bí mật. Câu hỏi đáng hỏi hơn là tại sao một xã hội lại bỏ nhiều lao động vào những vật thể không có tay cầm, không có chữ và không làm được việc hữu dụng như nồi, công cụ hay vũ khí. Đá phải được chọn, ghè, mài rồi chở đến nơi đặt. Một quả cầu lớn không tự xuất hiện giữa khu dân cư. Ai đặt được nó ở đó có đủ quyền huy động thợ, người vận chuyển, lương thực và thời gian, và bản thân việc huy động ấy đã là một tuyên bố quyền lực trước khi quả cầu kịp mang ý nghĩa nào khác.