Tassili n'Ajjer: kho ký ức về một Sahara từng xanh

Tassili n'Ajjer là một cao nguyên đá ở đông nam Algeria, nằm giáp ranh giới Libya, Niger và Mali. UNESCO ghi nhận hơn 15.000 hình vẽ và hình khắc trên vách đá ở đây, được tạo từ khoảng năm 6000 trước Công nguyên đến những thế kỷ đầu Công nguyên. Trong tranh có bò, hươu, linh dương, voi, hà mã, ngựa và lạc đà, xen giữa hình người săn bắn và người chăn gia súc. Ngày nay cao nguyên phủ đá và cát khô, nhưng bộ hình này mở ra một xứ sở từng có nước, cỏ, thú lớn và những cộng đồng sống lâu dài.

Những bức hình ấy là hồ sơ khí hậu khắc bằng đá. Giả thuyết chính của bài nằm ngay trong đó: Tassili n'Ajjer là kho ký ức của một Sahara từng xanh, ghi trọn chuỗi nhân quả từ lúc mưa gió mùa tràn vào Bắc Phi đến lúc vùng đất chết khát và dân chúng bỏ đi. Khi nhà cửa, gỗ, da và thức ăn mục nát dưới cát, vách đá là thứ sống sót duy nhất còn mang chuỗi dữ liệu của cả một nền văn hóa. Một kho lưu trữ dài khoảng 8.000 năm về cách một thế giới xanh sụp đổ lại thường bị kể thành chuyện phi hành gia ghé thăm. Cách kể đó là lớp bụi thứ hai phủ lên kho ký ức. Gạt lớp bụi ấy sang một bên, phần còn lại là hồ sơ sụp đổ của cả một thế giới, khắc bằng đá và xếp theo từng thế hệ.