Ollantaytambo: công trường đá bị dừng giữa một dự án lớn

Ở Ollantaytambo, Peru, người Inca xây dựng lớn vào thế kỷ XV, và công trường của họ vẫn nằm nguyên trên đường đi. Những khối đá porphyry đỏ nằm rải giữa mỏ Kachiqhata và khu đền trên núi, mỗi khối dừng ở một giai đoạn. Có khối mới tách khỏi vách đá. Có khối đã được đẽo thô. Có khối đã được kéo đến gần công trình nhưng chưa được đặt vào tường. Ba trạng thái đó xếp đúng thứ tự một dây chuyền: tách đá, đẽo thô, kéo đi, ghép vào tường. Một công trường cổ không ai dọn sạch, với đá bỏ lại ở mọi khâu như vậy, buộc người ta phải hỏi: dự án nào đã bắt đầu, ai điều khiển nó, và điều gì khiến cả dây chuyền dừng lại?

Ollantaytambo nằm trong Thung lũng Thiêng, phía bắc Cusco. Khu vực gồm nhà ở, ruộng bậc thang, kênh dẫn nước, nền nghi lễ và bức tường lớn trên Temple Hill. Sáu khối đá đỏ nổi tiếng ở phần cao của khu đền nặng hàng tấn, được đưa từ phía bên kia thung lũng Urubamba. Mỏ đá không nằm ngay cạnh chân tường. Người xây phải khai thác đá, đưa đá xuống sườn Kachiqhata, vượt địa hình dốc, chuyển qua thung lũng rồi kéo ngược lên công trình. Lộ trình ấy gồm nhiều chặng nối nhau, và mỗi chặng là một khâu riêng cần người, dụng cụ và thời gian.