Đá được tạo chứ không chỉ được đục: lời đồn về bê tông La Mã và kim tự tháp Ai Cập

Năm 2023, nhóm nghiên cứu của MIT và các phòng thí nghiệm cộng tác đã phân tích một mảnh bê tông La Mã dài khoảng 2 cm lấy từ Privernum, Italy. Trong mảnh vật liệu này có những cục vôi giàu canxi, từng bị xem là dấu hiệu trộn kém. Nhóm nghiên cứu cho rằng người La Mã đã trộn vôi sống trực tiếp với tro núi lửa và đá vụn. Khi nước lọt vào vết nứt, cục vôi có thể hòa tan rồi tạo lại canxi cacbonat để lấp vết nứt. Thí nghiệm với mẫu mô phỏng cho thấy vết nứt ngừng cho nước đi qua sau hai tuần.

Bê tông ấy không phải một ý tưởng trừu tượng. Người La Mã dùng vật liệu có chất kết dính từ vôi và tro núi lửa để xây mái vòm, cảng, cống và tường. Một số công trình tiếp xúc với nước biển vẫn tồn tại sau khoảng hai nghìn năm. Vật liệu La Mã vì thế cho thấy người cổ đại có thể kiểm soát phản ứng hóa học để tạo ra một khối xây dựng bền, thay vì chỉ xếp những viên đá đã đục sẵn.