Sacsayhuamán: những bức tường đa giác có thể là hệ khóa đá chống động đất

Sacsayhuamán nằm trên sườn núi phía bắc Cusco, Peru. Người Inca xây dựng phần lớn quần thể vào thế kỷ XV, bắt đầu dưới thời Pachakuteq và tiếp tục qua các đời Topa Inka Yupanqui, Huayna Qhapaq và Huáscar Inka. Ba tuyến tường bậc thang dùng những khối đá đa giác lớn, ghép khô không có lớp vữa dày lấp mối nối. Mỗi khối mang một mặt lồi lõm riêng, được đẽo vừa với hình khối đứng cạnh nó.

Cusco nằm trong vùng Andes hay động đất. UNESCO ghi nhận động đất là một mối đe dọa đối với di sản của thành phố, đặc biệt sau trận động đất năm 1950. Người Inca dựng ba tuyến tường đá trên một sườn núi vẫn rung cho đến hôm nay, và các bức tường ấy vẫn đứng. Vậy người xây có chủ đích ghép nên một hệ chịu rung, hay độ bền kia chỉ là kết quả may mắn đến từ kỹ thuật ghép đá? Cách kể được truyền nhiều nhất là các khối đá hoạt động như ổ khóa: mặt đất rung thì tường dịch chuyển một chút, rồi chính các mặt đá ghì nhau và giữ tường đứng lại. Vị trí và cách ghép đá cho thấy người xây chọn giải pháp đúng với vấn đề của mình, vì một sườn núi hay rung cần một bức tường biết nhường rồi trở lại vị trí cũ, thay vì một khối cứng chỉ đứng im cho đến khi nứt.