Zhangzhung và Bon: nền văn minh bị viết lại khi Phật giáo vào Tây Tạng

Ở phía tây cao nguyên Tây Tạng có những ngôi mộ xây trên đỉnh đồi, những công trình đá nằm cách xa làng mạc và dấu tích của một xã hội mà các biên niên sử Tây Tạng thời đầu ghi lại rất ít. Những địa điểm này không nằm trong câu chuyện quen thuộc bắt đầu bằng Phật giáo từ Ấn Độ. Chúng gắn với Zhangzhung, vương quốc được các văn bản Tây Tạng nhắc đến như một thế lực ở vùng quanh núi Kailash trước khi đế quốc Tây Tạng mở rộng về phía tây.

Bon, tôn giáo tự nhận là truyền thống lâu đời của Tây Tạng, nói rằng giáo lý của họ phát triển ở Zhangzhung rồi mới truyền sang miền trung. Bonpo cũng kể về Tonpa Shenrab, một vị thầy sống trước Đức Phật Thích Ca, và vùng đất Olmo Lung Ring ở phía tây. Những câu chuyện này thường bị xếp vào thần thoại. Nhưng phần lịch sử phía dưới không phải chuyện bịa: có một vùng văn hóa tiền Phật giáo, có ngôn ngữ riêng, mộ đá, khu cư trú và dấu tích nghi lễ; đế quốc Tây Tạng đã sáp nhập Zhangzhung vào khoảng thế kỷ VII.