Mạng cự thạch: các công trình đá có thể là hệ thống đo đất, trời và thời gian

Stonehenge ở Anh, các đường Nazca ở Peru, tượng Moai trên đảo Rapa Nui và Tiwanaku cùng Puma Punku ở Bolivia cách nhau hàng nghìn năm. Stonehenge bắt đầu phát triển từ khoảng thiên niên kỷ IV trước Công nguyên. Chúng do những xã hội khác nhau xây dựng, với hình dạng và mục đích khác nhau. Tuy vậy, cả bốn nơi đều buộc người xây phải chọn vị trí, hướng và cách tổ chức lao động vượt xa nhu cầu dựng một chỗ ở bình thường.

Cự thạch là công trình dùng những khối đá rất lớn, từ vòng đá và cột đá đến nền đền, bậc thềm và tượng. Không thể nhét Stonehenge, Nazca, Moai và Tiwanaku vào cùng một chức năng: Stonehenge liên hệ với Mặt Trời theo mùa, Nazca có các hình vẽ và đường thẳng trên sa mạc, Moai gắn với tổ tiên, còn Tiwanaku là trung tâm nghi lễ và quyền lực gần hồ Titicaca. Chính sự khác nhau này khiến một khả năng trở nên đáng chú ý: mỗi cộng đồng có thể đã tự biến cảnh quan thành công cụ đọc đất, trời và thời gian.