Puma Punku: kỹ thuật đá chính xác và nền văn minh bị đánh giá thấp

Ở độ cao khoảng 3.850 mét trên cao nguyên Bolivia, gần hồ Titicaca, có một nền đá bị vỡ thành từng mảng lớn. Đó là Puma Punku, một khu đền thuộc thành phố Tiwanaku. Những khối sa thạch nặng hàng chục đến hơn một trăm tấn nằm cạnh các khối andesite màu xám đen. Andesite là đá núi lửa rất cứng. Trên nhiều khối còn thấy cạnh thẳng, góc vuông, rãnh sâu, lỗ khoan và các hình chữ H lặp lại.

Tiwanaku không phải một ngôi làng nhỏ. Thành phố này phát triển thành trung tâm chính trị và tôn giáo của vùng Andes từ khoảng năm 400 đến 900 sau Công nguyên. Các công trình được đặt theo hướng chính, nền móng được san và nện thành lớp, nước mưa được đưa qua các đường thoát ngầm. Puma Punku là một phần của chương trình xây dựng đó. Dữ kiện này đặt ra câu hỏi cụ thể: làm thế nào một xã hội không có máy móc hiện đại lại lấy đá từ những nơi rất xa, tạo ra các chi tiết giống nhau đến từng góc, rồi lắp chúng trên cao nguyên thiếu oxy?