Từ Khoa học đến Thần học
Định nghĩa: Khám phá những hiện tượng bị khoa học chính thống gạt bỏ. Tái định hình ranh giới giữa thực tại và những bí ẩn chưa có lời giải.
Ngày 14 tháng 7 năm 2015, tàu New Horizons bay ngang Sao Diêm Vương ở khoảng cách chỉ 12.500 km. Những bức ảnh gửi về Trái Đất cho thấy một thế giới không hề chết cứng: núi băng cao vài kilomet, đồng bằng nitơ rộng hàng nghìn kilomet, các đường nứt dài và một vùng sáng hình trái tim. Phía dưới lớp băng ấy, dữ liệu địa chất còn gợi ý có nước lỏng.
Ngày 2 tháng 3 năm 1972, NASA phóng Pioneer 10 ra khỏi Trái Đất. Gắn bên thân tàu là một tấm nhôm mạ vàng có hình một người đàn ông, một người phụ nữ, sơ đồ hệ Mặt Trời và vị trí Trái Đất. Tấm bảng được thiết kế để một nền văn minh khác có thể biết con tàu đến từ đâu. Không có cuộc bỏ phiếu toàn cầu nào trước khi địa chỉ của chúng ta được gửi vào không gian. Một nhóm nhỏ gồm Carl Sagan, Frank Drake và Linda Salzman S
Núi Sinai, 40 ngày trong sa mạc. Môi-se đi lên núi một mình, không ăn không uống, rồi trở xuống với khuôn mặt sáng đến mức dân Israel phải tránh nhìn thẳng. Sách Xuất Hành ghi rằng ông phải trùm khăn sau khi nói chuyện với Đức Chúa Trời. Đối với người tin, đó là dấu hiệu của vinh quang thần linh. Đối với cách đọc phi hành gia cổ đại, đây là một mô tả về một cuộc tiếp xúc mà người thời đó không có từ ngữ kỹ thuật để g
Tối 21 tháng 10 năm 1978, phi công 20 tuổi Frederick Valentich cất cánh từ sân bay Moorabbin, Melbourne, trên chiếc Cessna 182L mang số đăng ký VH-DSJ. Anh dự định bay tới đảo King rồi quay về. Chuyến bay huấn luyện dài khoảng 235 km, băng qua eo biển Bass giữa đất liền Australia và Tasmania.
Các phi hành gia Apollo chụp hàng nghìn bức ảnh trên Mặt Trăng. Trong nhiều tấm, nền trời đen hoàn toàn, không có một ngôi sao. Người xem dễ nghĩ rằng bầu trời ngoài Trái Đất phải đầy ánh sáng, vậy tại sao máy ảnh lại chỉ ghi được màu đen? Câu trả lời kỹ thuật của NASA là thời gian phơi sáng được chọn để ghi bề mặt Mặt Trăng và bộ đồ sáng của phi hành gia; ánh sao quá yếu nên không hiện lên. Nhưng chính khoảng tối...
Một hệ thống tên lửa hạt nhân không tự nhiên trở thành “không hoạt động” cùng lúc ở nhiều vị trí. Mỗi quả Minuteman có nguồn điện riêng, dây liên lạc riêng và trung tâm điều khiển được bảo vệ dưới lòng đất. Vậy mà tại các căn cứ Mỹ trong thập niên 1960 và 1970, những người từng trực hầm kể rằng tín hiệu lạ xuất hiện trên mặt đất ngay trước khi hệ thống tên lửa mất điện hoặc chuyển sang trạng thái không thể phóng.
Năm 2003, một trận mưa lớn làm sụt đất bên dưới Đền Rắn Có Lông ở Teotihuacan, Mexico. Các nhà khảo cổ phát hiện lối vào một đường hầm dài khoảng 103 mét, sâu 18 mét dưới mặt đất. Đường hầm dẫn tới ba căn phòng đã bị bịt kín từ nhiều thế kỷ. Năm 2015, nhóm của Sergio Gómez tìm thấy một lượng nhỏ thủy ngân lỏng ở phần sâu nhất, cùng đá pyrit có khả năng phản chiếu ánh sáng và hàng nghìn vật hiến tế.
Đêm 15 tháng 8 năm 1977, kính thiên văn Big Ear của Đại học bang Ohio quét bầu trời như mọi đêm. Nó không chụp ảnh. Nó nghe các kênh vô tuyến hẹp để tìm một tín hiệu có thể đến từ nền văn minh khác. Máy tính ghi cường độ theo từng khoảng 12 giây rồi in các ký tự lên giấy.
Trong Xuất Ê-díp-tô Ký chương 34, Môi-se đi xuống từ núi Sinai sau bốn mươi ngày bốn mươi đêm không ăn và không uống. Ông mang theo hai phiến đá ghi Mười Điều Răn. Kinh Thánh nói da mặt ông phát sáng đến mức A-rôn và dân Israel sợ không dám đến gần. Môi-se phải lấy khăn che mặt mỗi khi nói với họ.
Năm 1933 hoặc 1934, Alberto Tulli, người phụ trách bộ sưu tập Ai Cập của Bảo tàng Vatican, được kể là đã nhìn thấy một mảnh giấy cói trong cửa hàng đồ cổ ở Cairo. Giá quá cao nên ông không mua. Ông chỉ chép lại những dòng chữ Ai Cập cổ bằng chữ viết tắt hieratic. Bản chép ấy sau đó đến tay Boris de Rachewiltz, một nhà nghiên cứu Ai Cập học, rồi được dịch thành câu chuyện về những vòng tròn lửa xuất hiện trên bầu trời
Sáng 22 tháng 5 năm 1999, Carl Herbert Landers rời trại gần hồ Helen để leo núi Shasta ở California. Ông 69 tuổi, từng leo núi và chạy đường dài, mang theo thức ăn, nước uống và đi trước hai người bạn. Ông không trở lại. Cảnh sát hạt Siskiyou cùng kiểm lâm tổ chức cuộc tìm kiếm kéo dài mười ngày, dùng trực thăng và đội mặt đất, nhưng không tìm thấy ông. Landers vẫn mất tích.
Mỗi đêm, con người nhìn thấy cùng một mặt của Mặt Trăng. Trong nhật thực toàn phần, đĩa Mặt Trăng che gần khít đĩa Mặt Trời: Mặt Trời rộng hơn Mặt Trăng khoảng 400 lần, nhưng cũng xa Trái Đất hơn gần 400 lần. NASA gọi đây là một sự trùng hợp hình học. Những người tin Mặt Trăng là công trình nhân tạo nhìn thấy một cách sắp đặt: vật thể này nằm đúng vị trí để chiếu sáng ban đêm, tạo thủy triều, ổn định trục Trái Đất và
Ngày 20 tháng 7 năm 1969, hàng trăm triệu người nhìn Neil Armstrong bước xuống một vùng đất xám. Ông nói: “Đây là bước đi nhỏ của một con người, nhưng là bước nhảy lớn của nhân loại.” NASA gọi nơi đó là Mặt Trăng. Nước Mỹ gọi đó là chiến thắng trong cuộc đua không gian với Liên Xô.
Một cách đọc bầu trời như mạng dòng điện thay vì chỉ là vật chất rơi vì trọng lực.
Ngày 27 tháng 3 năm 1989, tàu Phobos 2 của Liên Xô đang bay quanh Sao Hỏa để chuẩn bị áp sát mặt trăng Phobos thì trung tâm điều khiển mất liên lạc. Con tàu đã đến Sao Hỏa, đã gửi về 37 ảnh chi tiết và đang ở giai đoạn quan trọng nhất: thả hai thiết bị xuống bề mặt Phobos. Sau lần liên lạc cuối, tín hiệu không trở lại.
Bầu trời đêm có hàng trăm tỷ ngôi sao trong Ngân Hà. NASA xác nhận đã tìm thấy hàng nghìn hành tinh ngoài Hệ Mặt Trời, và nhiều hành tinh nằm trong vùng mà nước lỏng có thể tồn tại. Ngân Hà đã có hơn mười tỷ năm để các nền văn minh xuất hiện, phát triển và gửi tín hiệu. Nhưng đến nay, con người chưa nhận được một tín hiệu kỹ thuật nào được xác nhận là đến từ một nền văn minh ngoài Trái Đất. Sự im lặng này được gọi…
Tối 13 tháng 3 năm 1997, người dân ở bang Arizona, Hoa Kỳ, bắt đầu gọi điện báo về những ánh đèn đang đi từ phía bắc xuống phía Phoenix. Cuộc gọi sớm nhất mà Trung tâm Báo cáo UFO Quốc gia lưu lại đến từ khu Paulden lúc khoảng 8 giờ 16 phút tối. Người gọi nói ông và gia đình nhìn thấy bốn hoặc năm đèn đỏ cam ở phía trước, một đèn tách phía sau, cùng di chuyển rất nhanh. Các cuộc gọi tiếp theo đến từ Prescott,…
Tháng 3 năm 1967, mười tên lửa Minuteman tại Echo Flight ở Malmstrom mất trạng thái sẵn sàng gần như cùng lúc. Lời khai về vật thể lạ bên ngoài căn cứ khiến vụ việc trở thành giao điểm giữa UFO và kho vũ khí hạt nhân.
Tháng 11 năm 2004, radar, phi công F/A-18 và camera hồng ngoại của nhóm tác chiến Nimitz cùng ghi nhận một vật thể trắng hình viên kẹo. Các dữ liệu khác loại khiến sự việc trở thành một trong những hồ sơ UAP khó bỏ qua nhất.
Tháng 6 năm 2019, xe tự hành Curiosity đo được một đợt methane khoảng 21 phần tỷ trong hố Gale. Mức nền trước đó thấp hơn rất nhiều. Vài ngày hoặc vài tuần sau, khí lại giảm. Curiosity còn ghi những đợt tăng ngắn khác. Tàu quỹ đạo ExoMars Trace Gas Orbiter lại không thấy methane ở mức tương tự trong lớp khí rộng trên Sao Hỏa.
Một bóng nhỏ có thể bị phần mềm gọi là nhiễu, dù nó là cả một thế giới quay quanh hành tinh.
Năm 1999, nhà khoa học David Stevenson công bố một mô hình làm đảo ngược cách con người tìm sự sống. Một hành tinh cỡ Trái Đất có thể bị hất khỏi hệ sao sau một va chạm hấp dẫn, nhưng vẫn giữ nước và một lớp khí hydro dày. Bề mặt đóng băng trong bóng tối. Bên dưới lớp băng, nhiệt từ lõi và khí quyển có thể giữ nước ở dạng lỏng.
Cuối thập niên 1970, các nhà thiên văn nhận ra Ngân Hà và nhiều thiên hà lân cận không chỉ trôi theo sự giãn nở của vũ trụ. Chúng còn có vận tốc riêng cùng hướng, như thể bị một vùng khối lượng rất lớn kéo lệch khỏi chuyển động thông thường. Vùng đó nằm gần mặt phẳng Ngân Hà, nơi bụi, khí và hàng triệu ngôi sao che khuất phần lớn bầu trời phía sau. Từ đây xuất hiện cái tên Great Attractor, “Kẻ hút lớn”: một tâm kéo không nhìn thấy trực tiếp nhưng để lại dấu vết trong cách các thiên hà chuyển động.
Từ năm 1981 đến 1985, người dân thung lũng Hessdalen ở Na Uy có lúc nhìn thấy ánh sáng lạ tới 20 lần mỗi tuần. Ánh sáng thường xuất hiện thấp trên thung lũng, có dạng điểm hoặc quả cầu, di chuyển chậm, đổi màu rồi biến mất. Đây không phải một video đơn lẻ bị cắt ghép trên mạng. Năm 1984, một nhóm khảo sát làm việc liên tục 18 ngày và ghi nhận 53 hiện tượng bằng máy ảnh, radar, từ kế, máy đo hồng ngoại, máy đo phóng xạ, laser và địa chấn kế.
Năm 1950, trong một cuộc trò chuyện tại phòng thí nghiệm Los Alamos, nhà vật lý Enrico Fermi đặt câu hỏi nổi tiếng: nếu vũ trụ có quá nhiều ngôi sao và sự sống thông minh có thể xuất hiện ở nhiều nơi, tại sao chưa thấy ai đến đây? Sáu mươi năm sau, kính thiên văn vẫn nghe bầu trời mỗi ngày nhưng chưa nhận được tín hiệu ngoài Trái Đất nào được xác nhận. Khoảng trống đó tạo ra một cách giải thích đáng sợ: có thể chúng ta không bị bỏ quên, mà đang bị quan sát.
Ngày 25 tháng 7 năm 1976, tàu Viking 1 bay qua vùng Cydonia trên Sao Hỏa và gửi về một ảnh có độ phân giải thấp. Trong ảnh, một ngọn đồi dài khoảng vài kilomet có vùng sáng tối giống mắt, mũi và miệng người. NASA gọi nó là “Face on Mars”. Chỉ một bức ảnh đã tạo ra câu hỏi lớn: đây là địa hình tự nhiên hay là công trình do một nền văn minh cổ tạo ra?
Black Knight được kể như một vệ tinh bí ẩn quay quanh Trái Đất từ hàng nghìn năm trước. Câu chuyện không bắt đầu bằng một vật thể duy nhất. Nó nối ba nhóm dữ liệu khác nhau: các tiếng vọng vô tuyến bị trễ từ đầu thế kỷ XX, những báo cáo radar thời Chiến tranh Lạnh và một vật thể đen được chụp trong chuyến tàu con thoi STS-88 năm 1998.
Một tờ giấy in sáu ký tự đã khiến SETI đi tìm một nguồn vô tuyến hẹp, mạnh và im lặng suốt nhiều thập kỷ.
Năm 1960, nhà vật lý Freeman Dyson đề xuất một cách tìm nền văn minh ngoài Trái Đất mà không cần chờ họ gửi lời chào. Nếu một nền văn minh dùng phần lớn năng lượng của một ngôi sao, họ có thể đặt rất nhiều trạm thu năng lượng trên quỹ đạo quanh ngôi sao đó. Ánh sáng nhìn thấy sẽ bị che bớt. Năng lượng thu được cuối cùng phải thoát ra dưới dạng nhiệt, nên kính thiên văn có thể thấy một nguồn hồng ngoại sáng bất thường.
Ngày 19 tháng 10 năm 2017, kính thiên văn Pan-STARRS ở Hawaii phát hiện một vật thể đang rời khỏi Hệ Mặt Trời. Nó được đặt tên ʻOumuamua, nghĩa là “sứ giả đầu tiên từ xa đến” trong tiếng Hawaii. Đường bay của nó không khép kín quanh Mặt Trời. Vật thể đi vào từ không gian giữa các vì sao, lướt qua vùng gần Mặt Trời rồi tiếp tục bay ra ngoài. Đây là vật thể đầu tiên được xác nhận có nguồn gốc liên sao.
Ngày 20 tháng 7 năm 1969, Apollo 11 truyền hình ảnh Neil Armstrong và Buzz Aldrin bước xuống Mặt Trăng. Từ đó đến năm 1972, sáu chuyến Apollo hạ cánh có người lái, mang mẫu đá về Trái Đất, đặt thiết bị trên bề mặt và để lại các gương phản xạ laser. Tín hiệu của họ không chỉ được NASA nghe. Các đài quan sát và Liên Xô cũng theo dõi quỹ đạo, liên lạc và thời điểm bay.
Một vụ nổ không để lại hố va chạm đã mở đường cho câu chuyện về vật thể ngoài trời và thiết bị bí mật bảo vệ Trái Đất.
Tháng 12 năm 1972, Apollo 17 đưa Eugene Cernan và Harrison Schmitt rời thung lũng Taurus–Littrow, kết thúc lần hạ cánh có người lái cuối cùng của chương trình Apollo. Trước đó, NASA từng dự kiến Apollo 18, 19 và 20. Các nhiệm vụ này có kế hoạch, phần cứng và mục tiêu khảo sát, nhưng bị hủy khi ngân sách giảm và Quốc hội chuyển ưu tiên sang Skylab. Khoảng trống giữa chuyến bay đã lên lịch và chuyến bay cuối cùng là điểm bắt đầu của câu chuyện Apollo 18 bí mật.
Năm 1970, Liên Xô bắt đầu khoan Giếng Siêu sâu Kola trên bán đảo Kola, phía tây bắc nước Nga gần biên giới Na Uy. Mục tiêu là lấy mẫu và đo lớp vỏ Trái Đất. Nhánh SG-3 đạt độ sâu 12.262 mét vào năm 1989, sau khi dự án từng đặt mục tiêu khoảng 15 km. Họ không đào hố rộng cho người
Khoảng năm 325 trước Công nguyên, Pytheas, một nhà hàng hải từ Massalia, đi từ Địa Trung Hải qua Britain rồi tiếp tục về phía bắc. Bản ghi gốc của ông đã mất, nhưng các tác giả sau vẫn nhắc đến một vùng tên Thule, cách Britain khoảng sáu ngày đi biển. Ở đó mùa hè có đêm rất ngắn
Năm 1950, trong một bữa trưa ở Los Alamos, nhà vật lý Enrico Fermi nói về khả năng có người ngoài Trái Đất rồi hỏi: “Họ ở đâu?” Câu hỏi ngắn đó trở thành nghịch lý Fermi. Ngân Hà có hàng trăm tỷ ngôi sao, nhiều ngôi sao già hơn Mặt Trời hàng tỷ năm và có hành tinh. Nếu chỉ một ph
Nam Cực là lục địa quanh cực nam Trái Đất. Ngày nay, gần như toàn bộ mặt đất ở đây nằm dưới lớp băng dày hàng kilômét. Nhưng năm 1513, đô đốc Ottoman Piri Reis đã vẽ một bản đồ có phần bờ đất phía nam khiến nhiều người nghĩ đến Nam Cực trước thời bản đồ hiện đại. Hơn bốn thế kỷ s
Trước khi máy bay xuất hiện, báo chí Mỹ đã ghi nhiều lời kể về “tàu trời” trong các năm 1896–1897. Nhân chứng mô tả vật thể dài, có đèn, bay chậm hoặc đổi hướng trên thành phố và vùng nông thôn. Họ không thể nhầm với máy bay chở khách hay drone vì những loại máy đó chưa tồn tại. Các báo cáo không tạo ra một con tàu duy nhất, nhưng cho thấy con người đã thấy những vật lớn trên trời trước thời hàng không hiện đại.
*Liệt Tử* kể về Quy Khư ở ngoài biển phía đông. Nước từ nhiều nơi chảy vào đó nhưng Quy Khư không đầy cũng không cạn. Gần nơi ấy có năm ngọn núi lớn trôi trên biển; về sau một số núi biến mất. Đây không phải mô tả một hồ nhỏ. Nó là câu chuyện về một vùng biển rất xa, có độ sâu không thể đo, có dòng vật chất đi xuống và có đảo hoặc núi thay đổi vị trí.
Một vương quốc trong kinh văn, một cơ chế giữ kín tri thức và câu hỏi về con đường đã mất.
Khoảng thế kỷ thứ ba trước Công nguyên, linh mục Berossus của Babylon kể về Oannes, một sinh vật từ vịnh Ba Tư đi lên đất liền mỗi ngày. Oannes có thân người nhưng mang hình cá. Ông dạy con người chữ viết, luật lệ, xây dựng, đo ruộng và cách tổ chức thành phố. Ban đêm, Oannes lại xuống nước. Đây là một câu chuyện Lưỡng Hà được ghi lại trong các tác phẩm của người Hy Lạp, không phải báo cáo sinh học. Tuy vậy, nó mô tả một người dưới nước có ngôn ngữ, kỹ thuật và kiến thức, chứ không chỉ là một con vật bị nhìn nhầm.
Trong các phòng thí nghiệm trên Trái Đất, đá Mặt Trăng được đưa về từ những chuyến Apollo cuối thập niên 1960 và đầu thập niên 1970 vẫn kể lại một vụ va chạm khoảng 4,5 tỷ năm trước. NASA cho biết các mẫu đá cho thấy Mặt Trăng từng nóng chảy, có đại dương magma sâu và có thành ph
Hơn 70% bề mặt Trái Đất là đại dương. Sau vài trăm mét, ánh sáng giảm mạnh, áp suất tăng nhanh và nhiều khu vực đáy biển chưa từng được con người nhìn trực tiếp. NOAA phân biệt bản đồ sonar với quan sát tận mắt: một vùng có thể đã được vẽ, nhưng từng khe đá, sinh vật và công trình vẫn chưa được kiểm tra.
Trong các truyện Đạo giáo, người tu luyện có thể rời thân xác và tiếp tục tồn tại ở dạng khác. Một số chuyện gọi đó là thi giải: thân cũ được bỏ lại, còn người thật đi sang nơi khác. Hàng nghìn năm sau, kỹ sư bắt đầu làm được phần đầu của ý tưởng này bằng cách nối tín hiệu não với máy.
Năm 1972, nhà khoa học James Lovelock chỉ ra một điều làm thay đổi cách nhìn về Trái Đất: khí quyển, đại dương, đất, đá và sinh vật liên tục tác động lên nhau. Nhiệt độ, lượng oxy, độ mặn và chu trình carbon không đứng yên; chúng được kéo về những khoảng cho phép sự sống tiếp tục tồn tại bởi hàng triệu phản hồi giữa các thành phần. Nếu một hệ thống có thể tự giữ điều kiện sống, thì việc gọi nó là một “cơ thể sống”…
Sáng Thế Ký, văn bản Cận Đông được lưu truyền từ thời trước Công nguyên, kể Adam được tạo từ bụi đất, nhận hơi sống, rồi được đặt vào vườn Eden. Trong vườn có Cây Sự Sống. Sau khi Adam và Eva ăn trái cấm, họ bị đuổi ra ngoài. Một nhóm canh lối vào để họ không thể ăn tiếp và sống mãi. Nếu đọc từng hành động thay vì chỉ nhìn tên “Chúa”, câu chuyện có vật liệu, quy trình tạo cơ thể, khu nuôi dưỡng, nguồn kéo dài sự s…
Những khối mềm được gọi là Thái Tuế đã được đào dưới đất hoặc vớt từ nước ở Trung Quốc. Có mẫu màu trắng, vàng, nâu hoặc đỏ; hình dạng không có đầu, chân hay cơ quan rõ ràng. Một số khối bị quảng bá là “thịt linh chi” có thể sống hàng trăm năm. Tên Thái Tuế ban đầu chỉ vị thần liên quan đến năm và vận hạn, nhưng về sau được dùng cho vật chất không rõ nguồn gốc. Chính sự lẫn lộn giữa thần, thuốc và khối sống tạo ra…
Giếng khoan Kola ở Nga đạt độ sâu 12.262 m, nhưng bán kính Trái Đất lớn hơn 6.300 km. Con người mới lấy được mẫu trực tiếp ở một lớp rất mỏng của hành tinh. Phần sâu hơn được suy ra từ sóng động đất, trọng lực, từ trường, đá núi lửa và những chất lỏng trồi lên theo đứt gãy. Vì vậy, câu hỏi dầu mỏ được tạo ở đâu vẫn chưa thể đóng lại bằng một câu trả lời duy nhất.
Đêm 19 tháng 9 năm 1961, Betty và Barney Hill lái xe qua New Hampshire, Hoa Kỳ. Họ nhìn thấy một điểm sáng đi theo xe. Sau đó, hai người phát hiện một khoảng thời gian bị mất khỏi ký ức. Trong các buổi thôi miên về sau, họ kể về một vật thể, một căn phòng kiểm tra và những sinh vật có đầu lớn, mắt đen. Câu chuyện này trở thành nguồn gốc quan trọng của hình ảnh “người xám”, nhưng chi tiết đáng chú ý nhất không phải ngoại hình. Đó là việc cả hai cùng không nhớ một đoạn đường.
Một người đứng trên bờ biển có thể đi ngang Trái Đất, nhưng không thể tự bước xuống đáy đại dương hay ra ngoài khí quyển. Ở độ sâu lớn, áp suất làm phổi và mạch máu không chịu nổi. Ở độ cao lớn, không khí loãng khiến cơ thể thiếu oxy. Ngoài khí quyển là chân không, bức xạ và nhiệt độ cực đoan. Muốn lên quỹ đạo, tên lửa phải đạt khoảng 7,8 km mỗi giây và tiếp tục mang nhiên liệu để chống lực hút. Con người đang sốn…
Trong Sáng thế ký, một văn bản Cận Đông được lưu truyền từ thời trước Công nguyên, Adam và Eva được đặt vào vườn Eden, một nơi có thức ăn, nước và cây cối nhưng có luật rất rõ. Họ được phép ăn mọi cây, trừ cây biết điều thiện và điều ác. Sau khi ăn, họ nhận ra mình đang trần truồng. Họ bị đuổi khỏi vườn, rồi các thiên sứ và thanh gươm lửa được đặt ở phía đông để chặn đường tới Cây Sự Sống. Đây không phải chi tiết…
Từ một hố sâu 65 mét ở Marius Hills đến câu hỏi ai đã biết các cửa hang này trước bản đồ hiện đại.