Ilya Ivanov: thí nghiệm người–vượn và câu chuyện về “con người mới” của Liên Xô

Năm 1926, chính quyền Liên Xô cấp tiền cho nhà sinh học Ilya Ivanov đi đến Guinea thuộc Pháp ở Tây Phi. Mục tiêu ông mang theo không phải một chuyến khảo sát động vật bình thường. Ivanov muốn dùng thụ tinh nhân tạo để tạo con lai giữa người và vượn lớn. Trong vài năm sau đó, câu chuyện này biến thành một lời đồn đen tối: Liên Xô không chỉ muốn thử một câu hỏi sinh học. Họ muốn tạo ra một loại người mới, không có niềm tin tôn giáo, không có ý chí riêng, và có thể bị nhà nước sử dụng như công cụ.

Điều khiến câu chuyện này khác nhiều chuyện phòng thí nghiệm bí mật là tên người, thời gian và nguồn tiền đều có dấu vết. Ivanov sinh năm 1870, là chuyên gia thụ tinh nhân tạo và lai tạo giữa các loài động vật. Ông đã dùng kỹ thuật này trong chăn nuôi trước khi nói tới vượn và người. Năm 1910, tại Đại hội Động vật học Thế giới ở Graz, Áo, ông công khai nêu khả năng tạo con lai người-vượn bằng thụ tinh nhân tạo. Đó không phải lời đồn được gán cho ông sau này. Nó là hướng nghiên cứu mà ông tự đặt ra trước công chúng khoa học nhiều năm trước cuộc thám hiểm châu Phi.