AI, Giám Sát & Kỷ Nguyên Hậu Người
Định nghĩa: Phân tích sự can thiệp của công nghệ lõi (AI, dữ liệu lớn, cyborg) vào đời sống, rủi ro của thời đại hậu con người, và định mệnh nhân loại dưới sự kiểm soát thuật toán.
Khoảng thế kỷ I, tại Alexandria thuộc Ai Cập La Mã, kỹ sư Heron mô tả một thiết bị gọi là aeolipile. Nồi đun đưa hơi nước vào một quả cầu rỗng. Hơi thoát ra qua các ống cong ở hai bên và làm quả cầu quay. Thiết bị này chứng minh hơi nước có thể tạo ra chuyển động quay. Nó chưa phải động cơ piston dùng để kéo máy bơm hay máy dệt, dù nhiều tài liệu gọi nó là tiền thân của động cơ hơi nước.
Cuối thập niên 1880, Thomas Edison đã có nhà máy, dây điện và khách hàng dùng dòng điện một chiều ở nhiều thành phố Mỹ. George Westinghouse thì bán một hệ thống khác: dòng điện xoay chiều có thể tăng điện áp để đi xa bằng máy biến áp, rồi hạ xuống mức dùng trong nhà. Nikola Tesla đưa vào cuộc chơi các bằng sáng chế về động cơ xoay chiều. Đây là khác biệt đủ lớn để quyết định ai sẽ bán điện cho cả một thành phố.
Ngày 28 tháng 10 năm 2021, Facebook đổi tên công ty thành Meta. Mark Zuckerberg nói công ty sẽ chuyển từ màn hình 2D sang “metaverse”, một không gian 3D nơi người dùng làm việc, học, mua sắm, chơi và gặp nhau bằng hình đại diện. Ông không trình bày đây là một trò chơi phụ. Trong thư sáng lập, ông viết rằng mọi sản phẩm của công ty sẽ cùng hướng tới metaverse và Meta sẽ là công ty “metaverse-first”, không còn “Faceboo
Ngày 29 tháng 10 năm 1969, một máy tính ở UCLA gửi những ký tự đầu tiên đến máy tính tại Stanford Research Institute. Mạng chỉ có bốn nút, được xây dựng để các cơ sở nghiên cứu có thể liên lạc ngay cả khi một nút bị phá hủy. Mạng đó tên là ARPANET. Nó trở thành nền móng của Internet.
Ngày 10 tháng 9 năm 2008, CERN cho một chùm proton chạy hết vòng Large Hadron Collider, gọi tắt là LHC. Máy gia tốc này dài 27 kilômét và nằm dưới biên giới Pháp, Thụy Sĩ. Chín ngày sau, khi kỹ thuật viên tăng dòng điện để kiểm tra nam châm, một mối nối bị hỏng. Helium tràn vào đường hầm, làm hỏng n
Máy bay phản lực phủ kín đường bay quốc tế, và từ mặt đất người ta thấy ngày càng nhiều vệt trắng kéo dài trên đầu. Có vệt tan sau vài phút, có vệt nằm lại hàng giờ hoặc hơn một ngày.
HAARP nằm gần Gakona, Alaska, với 180 phần tử ăng-ten cao tần trải trên khoảng 33 mẫu Anh và công suất phát 3,6 megawatt vào tầng điện ly. Lời đồn điều khiển thời tiết bám vào chính những con số đó rồi dựng tiếp một bước: HAARP điều khiển được mây, bão, động đất hoặc tâm trí con người.
Sáng 30 tháng 6 năm 1908, một vụ nổ quét ngang vùng hẻo lánh thuộc Siberia và làm sập 2.150 ki-lô-mét vuông rừng mà không để lại hố va chạm hay mảnh thiên thể. Truyền thuyết hiện đại nói Nikola Tesla đã gây ra việc đó từ New York bằng 'tia chùm tử thần', và lời kể đó vẫn thiếu bằng chứng kỹ thuật.
Năm 1902, Nikola Tesla dựng phòng thí nghiệm Wardenclyffe ở Shoreham, Long Island, New York. Bên cạnh tòa nhà là một tháp gỗ cao khoảng 57 mét. Tesla muốn truyền điện báo, giọng nói, hình ảnh và năng lượng qua khoảng không, để thiết bị ở xa có thể nhận tín hiệu mà không cần dây nối riêng. National Park Service xác nhận đây là nơi Tesla thực hiện các thí nghiệm quan trọng nhất về truyền năng lượng không dây.
Tháng 9 năm 2018, một nghiên cứu trên Proceedings of the National Academy of Sciences phân tích hơn 13 triệu bài đăng có liên kết trên Twitter. Các nhà nghiên cứu phát hiện một nhóm nhỏ tài khoản hoạt động rất mạnh đã giúp nội dung từ những nguồn kém tin cậy lan rộng trong giai đoạn đầu. Nhiều tài khoản có đặc điểm của bot, tức phần mềm có thể tự đăng, trả lời, chia sẻ hoặc bấm theo dõi. Chúng không cần thuyết phục người đọc bằng lập luận. Chúng chỉ cần làm cho một liên kết xuất hiện đủ nhiều và đủ sớm để người khác tưởng rằng nó đang được đám đông quan tâm.
Từ thập niên 1970, ngành giao diện não-máy đã phát triển từ phòng thí nghiệm sang y học. Năm 2023, một người bị liệt có thể tạo câu nói bằng cách cố nói trong đầu. Điện cực ghi hoạt động ở vùng điều khiển lời nói. Một mô hình máy tính đổi các tín hiệu đó thành chữ và âm thanh. Cùng năm, một nhóm khác dùng máy fMRI đặt ngoài cơ thể để khôi phục phần ý nghĩa của câu mà người tham gia nghe hoặc tưởng tượng. Năm 2025, NIH giới thiệu một nghiên cứu giải mã được một phần lời nói thầm và phải dùng từ khóa để ngăn máy xuất ra nội dung người tham gia không định nói.
Năm 2019, Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Hoa Kỳ (NIST) kiểm tra 189 thuật toán nhận diện khuôn mặt của 99 nhà phát triển trên hàng triệu ảnh. NIST không chỉ hỏi máy có nhận đúng người hay không. Cơ quan này còn đo máy sai với từng nhóm tuổi, giới tính và nguồn gốc như thế nào. Kết quả cho thấy phần lớn thuật toán có sự khác biệt giữa các nhóm. Ở nhiều phép so sánh một-đối-một, một số khuôn mặt người châu Á và người Mỹ gốc Phi bị ghép nhầm với người khác nhiều hơn người da trắng, có thuật toán chênh từ mười đến một trăm lần. Trong tìm kiếm một-đối-nhiều, phụ nữ Mỹ gốc Phi cũng có tỷ lệ ghép nhầm cao hơn ở nhiều thuật toán.
Từ đầu thế kỷ XXI, Mỹ và Anh đã thử các hệ thống như PredPol, HunchLab và danh sách Strategic Subject của Chicago. Năm 2015, Sở Cảnh sát Philadelphia bắt đầu thử HunchLab, một hệ thống cảnh sát dự đoán (predictive policing). Thành phố được chia thành các ô vuông rộng 500 feet mỗi cạnh. Mỗi ngày, phần mềm lấy dữ liệu tội phạm cũ, tính số vụ dự kiến trong từng ô rồi tô nổi những ô có điểm cao nhất để cảnh sát đưa xe tuần tra tới. Mục tiêu nghe rất hợp lý: nếu biết nơi nào có nguy cơ cao, cảnh sát có thể đến trước khi vụ việc xảy ra.
Section 702 và PRISM cho thấy dữ liệu đám mây tập trung có thể nối hạ tầng thương mại với năng lực thu thập tình báo theo quy mô lớn.