Hiệu ứng Mandela: khi nhiều người nhớ cùng một quá khứ nhưng bản ghi hiện tại lại khác

Năm 2009, Fiona Broome kể rằng bà gặp nhiều người tin Nelson Mandela đã chết trong tù ở Nam Phi vào thập niên 1980. Họ không chỉ nhớ một dòng tin. Họ nhớ tin truyền hình, lễ tang, lời phát biểu của vợ ông và cảm giác đã biết sự việc từ lâu. Nhưng Mandela được thả năm 1990, làm tổng thống Nam Phi từ năm 1994 và qua đời năm 2013. Khoảng cách giữa ký ức cụ thể của nhiều người với những gì có trong kho lưu trữ đã tạo ra tên gọi “Hiệu ứng Mandela”.

Sau đó, các ví dụ xuất hiện khắp nơi. Nhiều người nhớ nhân vật Monopoly đeo kính một mắt dù bản chính thức không có. Họ nhớ Pikachu có đầu đuôi màu đen dù mẫu quen thuộc chỉ có màu nâu ở gốc đuôi. Họ nhớ tên Berenstein Bears thay vì Berenstain Bears. Họ nhớ câu “Luke, I am your father” dù phim Star Wars dùng “No, I am your father”. Nếu chỉ một người nhớ sai, câu chuyện rất nhỏ. Điều làm người tin Hiệu ứng Mandela chú ý là những người không quen nhau lại nhớ cùng một chi tiết, cùng một hướng, và thường nói họ chắc chắn tuyệt đối.