Đông Ấn Anh: công ty tư nhân đã mua cả một đế chế

Ngày 30 tháng 12 năm 1600, Nữ hoàng Elizabeth I ký một hiến chương cho 215 thương nhân London. Công ty mới có tên dài là “Governor and Company of Merchants of London Trading into the East-Indies”. Nó được độc quyền buôn bán từ Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi đến eo biển Magellan ở Nam Mỹ. Một bản ghi của British Library cho thấy đây không chỉ là giấy phép mua bán. Công ty được quyền lập trạm, giữ quân, xây pháo đài, đặt quy tắc và xử lý người Anh ở vùng hoạt động.

Đó là điểm bắt đầu của một quyền lực rất lạ: nhà vua trao quyền dùng bạo lực cho một công ty, còn lợi nhuận thuộc về cổ đông. Đông Ấn Anh không chờ một đế chế ban cho mình đất đai. Công ty dùng hàng hóa, tàu chiến, tiền thuế và các cuộc đảo chính để biến đất của người khác thành tài sản của mình. Nói thẳng hơn, đây là một nhà nước tư nhân đội vỏ doanh nghiệp.