Chợ Lớn: đế chế lúa gạo từng khiến chính quyền thuộc địa phải thương lượng

Năm 1679, hơn 3.000 người đi trên khoảng 50 chiếc thuyền từ miền nam Trung Quốc đến Đàng Trong. Họ là lực lượng nhà Minh không chịu theo nhà Thanh, do Trần Thượng Xuyên và Dương Ngạn Địch dẫn đầu. Chúa Nguyễn cho họ vào khai khẩn. Một nhóm đến Mỹ Tho, nhóm của Trần Thượng Xuyên đến Đông Phố, vùng Biên Hòa ngày nay. Từ những người chạy nạn, họ dựng bến tàu, phố chợ và mạng lưới buôn bán nối sông Đồng Nai với biển.

Điều quan trọng không nằm ở câu chuyện một đoàn người lập nghiệp. Điều quan trọng là cách họ biến đường sông thành hệ thống vận chuyển. Cù Lao Phố nằm trên đoạn sông sâu, ghe lớn có thể neo, hàng từ vùng Đồng Nai đi xuống cửa biển Cần Giờ, còn sản vật từ nội địa được gom về một điểm. Thư viện Đồng Nai và Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi lại rằng nơi này nhanh chóng thành thương cảng quốc tế, có tàu của nhiều nước đến trao đổi. Khi chiến tranh Tây Sơn phá hủy Cù Lao Phố trong các năm 1776–1779, nhiều thương gia chuyển xuống Chợ Lớn. Trung tâm buôn bán không biến mất; nó chỉ đổi vị trí.